لیزر الکساندرایت 755nm سالهاست در کلینیکها برای لیزر موهای زائد، بهویژه روی پوستهای روشنتر و موهای نازکتر، و برای برخی ضایعات رنگدانهای به کار میرود. ساختار این دستگاه با لیزر دایود فرق اساسی دارد: الکساندرایت لیزربار ندارد. نور در یک راد (میله) کریستال الکساندرایت تولید میشود که با یک یا دو فلشلمپ پمپ میشود، و راد و فلشلمپ در محفظهای قرار دارند که با آب دیونیزه خنک میشود.
این ساختار یعنی دستگاه الکساندرایت قطعهٔ مصرفی (فلشلمپ) دارد، به کیفیت آب حساس است و اپتیک آن نیاز به تمیزی و تنظیم دارد. نگهداری منظم، هم عمر قطعههای گران را بیشتر میکند و هم از توقف ناگهانی کار کلینیک جلوگیری میکند. در این مقاله برنامهٔ نگهداری روزانه، هفتگی و دورهای را بخشبهبخش توضیح میدهیم.
توجه: این مقاله راهنمای عمومی است. دفترچهٔ سرویس و دستورالعمل سازندهٔ دستگاه شما همیشه مقدم است. کارهایی که نیاز به باز کردن بدنه دارند باید فقط توسط تکنسین آموزشدیده انجام شوند، چون منبع تغذیهٔ فلشلمپ ولتاژ بالا دارد و خازنها پس از خاموش شدن هم ممکن است شارژ بمانند.
ساختار دستگاه الکساندرایت در یک نگاه
راد الکساندرایت
الکساندرایت نوعی کریسوبریل آلاییده با کروم است. راد کریستالی در مرکز محفظهٔ پمپ قرار میگیرد و دو انتهای آن پوشش نوری دارد. آلودگی یا آسیب این سطوح مستقیماً انرژی خروجی را کم میکند. یکی از ویژگیهای الکساندرایت این است که بازده آن به دما وابسته است؛ برای همین سیستم خنککاری در این دستگاهها دمای آب را در محدودهٔ مشخصی نگه میدارد و فقط «خنک کردن» نیست.
فلشلمپ
فلشلمپ لولهای کوارتزی پر از گاز نجیب (معمولاً زنون یا کریپتون) است. با تخلیهٔ خازنهای ولتاژ بالا، در لوله قوس الکتریکی ایجاد میشود و نور شدید آن راد را پمپ میکند. هر شات کمی الکترودها و دیوارهٔ لوله را فرسوده میکند، پس عمر فلشلمپ با تعداد شات محدود است و با کار در انرژی بالاتر کوتاهتر میشود.
محفظهٔ پمپ و رزوناتور
راد و فلشلمپ در محفظهای بازتابنده قرار دارند تا نور لمپ روی راد متمرکز شود. دو آینه در دو سر راد رزوناتور لیزر را میسازند. جابهجایی جزئی آینهها یا آلودگی آنها انرژی را کم میکند.
مدار آب
آب دیونیزه از داخل محفظهٔ پمپ عبور میکند و گرمای لمپ و راد را میبرد. چون آب مستقیماً با الکترودهای فلشلمپ در تماس است، باید رسانایی الکتریکی بسیار پایینی داشته باشد. به همین دلیل در مدار، علاوه بر فیلتر ذرات، معمولاً یک کارتریج رزین دیونایزر هم هست که یونها را از آب میگیرد.
سیستم سرمایش پوست
بسیاری از دستگاههای الکساندرایت برای محافظت از اپیدرم از اسپری سرمایش کرایوژن (Dynamic Cooling) یا دمندهٔ هوای سرد استفاده میکنند. این سیستم هم نگهداری خودش را دارد.
فیبر یا بازوی انتقال و هندپیس
نور از طریق فیبر نوری یا بازوی مفصلی به هندپیس میرسد. لنزها و پنجرهٔ هندپیس در معرض آلودگی و آسیباند.
نگهداری روزانه
این کارها را اپراتور میتواند هر روز و بدون باز کردن دستگاه انجام دهد.
پیش از شروع کار
- بررسی سطح آب: اگر دستگاه نمایشگر یا شیشهٔ دید مخزن دارد، سطح آب را ببینید. کمبود آب را فقط با آب مورد تأیید سازنده جبران کنید.
- بررسی محیط: دریچههای ورود و خروج هوا آزاد باشند. دمای اتاق در محدودهٔ توصیهشدهٔ دفترچه باشد.
- گرم شدن دستگاه: بگذارید دستگاه مرحلهٔ آمادهسازی را کامل کند تا دمای آب به محدودهٔ کاری برسد. شات زدن پیش از آماده شدن، به راد و لمپ فشار میآورد.
- بررسی هندپیس و فیبر: فیبر خم تند یا پیچخوردگی نداشته باشد. پنجره و لنز هندپیس تمیز باشند.
- کالیبراسیون یا تست انرژی: اگر دستگاه پورت کالیبراسیون داخلی دارد، تست روزانه را انجام دهید و نتیجه را یادداشت کنید. این راهی ساده برای دیدن روند افت انرژی است.
- بررسی سیستم سرمایش پوست: مقدار کپسول کرایوژن را ببینید و یک تست اسپری طبق دفترچه انجام دهید.
در حین کار
- به پیامهای هشدار دما و آب توجه کنید و آنها را نادیده نگیرید.
- اگر صدای شات (کلیک فلشلمپ) تغییر کرد یا نامنظم شد، یادداشت کنید.
- لنز هندپیس را با روش و مادهای که سازنده گفته تمیز کنید. دوده و ذرات مو روی لنز میسوزند و لک دائمی ایجاد میکنند.
پایان کار
- دستگاه را طبق ترتیب دفترچه خاموش کنید. بسیاری از دستگاهها پس از خاموش شدن لیزر، پمپ را مدتی روشن نگه میدارند تا گرما خارج شود؛ برق اصلی را زودتر قطع نکنید.
- هندپیس را تمیز و در جای خودش قرار دهید.
- تعداد شات روز و هر خطا را در دفتر دستگاه بنویسید.
نگهداری هفتگی
- تمیز کردن فیلترهای هوا و دریچهها: گردوغبار روی رادیاتور، دفع گرما را کم میکند و دمای آب را بالا میبرد.
- بررسی نشتی: زیر دستگاه و اطراف اتصالات را از نظر قطره یا رسوب سفید بررسی کنید.
- مرور دفتر انرژی: اگر نتیجهٔ کالیبراسیون روزانه روند نزولی دارد، پیش از رسیدن به حد خطا با تعمیرکار هماهنگ کنید.
- بررسی کابلها و پدال: کابل برق، کابل هندپیس و پدال آسیب یا سیم بیرونزده نداشته باشند.
آب دیونیزه: کلید نگهداری
بخش بزرگی از خرابیهای دستگاه الکساندرایت به آب برمیگردد. پس این بخش را با دقت بیشتری مرور میکنیم.
چرا آب دیونیزه؟
آب معمولی یونهای محلول دارد و رسانای برق است. در محفظهای که الکترودهای فلشلمپ با ولتاژ بالا کار میکنند، آب رسانا میتواند جریان نشتی ایجاد کند، به خوردگی الکترودها و قطعات فلزی سرعت بدهد و روی سطح راد و لمپ رسوب بگذارد. رسوب روی لولههای کوارتز، نور رسیده به راد را کم میکند.
آب دیونیزه یعنی آبی که یونهایش با رزین تبادل یونی گرفته شده است. آب مقطر هم املاح بسیار کمی دارد. دفترچهٔ دستگاه مشخص میکند کدام نوع آب قابل استفاده است.
رسانایی آب
بسیاری از دستگاهها حسگر رسانایی (یا مقاومت ویژه) آب دارند و وقتی رسانایی از حد مشخصی بالاتر برود، هشدار میدهند. بالا رفتن رسانایی یعنی رزین دیونایزر اشباع شده یا آب آلوده شده است. با گذشت زمان، آب حتی در مدار بسته هم یونها را از قطعات فلزی و پلاستیکی جذب میکند.
برنامهٔ تعویض
- آب مدار: طبق برنامهٔ سازنده کامل تخلیه و با آب تازه پر شود.
- کارتریج رزین دیونایزر: وقتی هشدار رسانایی ظاهر شد یا طبق زمانبندی سازنده تعویض شود.
- فیلتر ذرات: طبق برنامهٔ سازنده.
اشتباههای رایج
- اضافه کردن آب شیر یا آب معدنی برای جبران کمبود
- استفاده از ظرف آلوده برای پر کردن مخزن
- تعویض آب بدون تعویض رزین اشباعشده
- پر کردن مدار بدون خارج کردن هوا
رشد جلبک و باکتری
اگر آب مدار مدت طولانی عوض نشود، بهویژه در مخزنهای شفاف و نزدیک نور، ممکن است جلبک و لجن باکتریایی رشد کند. این لجن فیلتر و کانالها را میگیرد. اگر آب کدر یا رنگی شد، مدار باید شستوشو شود. برخی سازندگان افزودنی مشخصی برای جلوگیری از رشد میکروبی توصیه میکنند؛ از افزودنی متفرقه استفاده نکنید چون ممکن است رسانایی را بالا ببرد.
فلشلمپ: کی و چطور تعویض شود؟
نشانههای پایان عمر فلشلمپ
- کاهش تدریجی انرژی در تست روزانه، بهطوری که دستگاه برای رسیدن به همان فلوئنس ولتاژ بالاتری مصرف میکند
- شاتهای ناموفق یا «میسفایر» که گاهی لمپ روشن نمیشود
- خطای سیمر یا تریگر در دستگاههایی که لمپ را در حالت سیمر نگه میدارند
- تیره شدن دیوارهٔ کوارتز در نزدیکی الکترودها (فقط هنگام سرویس قابل دیدن است)
- رسیدن شمارندهٔ شات لمپ به عمر اعلامشدهٔ سازنده
نکتههای تعویض
- تعویض فلشلمپ کار تکنسین است، چون نیاز به تخلیهٔ خازنها، باز کردن محفظهٔ پمپ و آببندی دوباره دارد.
- به شیشهٔ کوارتز لمپ نو با دست برهنه دست نزنید. چربی پوست روی کوارتز در دمای کاری میسوزد و نقطهٔ ضعف ایجاد میکند.
- پس از تعویض، اورینگهای محفظه بررسی و در صورت لزوم تعویض شوند.
- بعد از نصب، انرژی خروجی اندازهگیری و کالیبراسیون دستگاه انجام شود و شمارندهٔ لمپ صفر شود.
- مشخصات لمپ جایگزین (طول قوس، قطر، نوع گاز و فشار، نوع اتصال) باید با لمپ اصلی یکی باشد. لمپ ظاهراً مشابه با مشخصات متفاوت میتواند به منبع تغذیه فشار بیاورد یا انرژی را کم کند.
راد و اپتیک
راد الکساندرایت قطعهای گران است و در شرایط درست عمر طولانی دارد. آسیب راد معمولاً از اینها ناشی میشود:
- رسوب و آلودگی روی سطح جانبی راد بهعلت آب نامناسب
- آسیب پوشش دو انتها بهعلت آلودگی یا کار در انرژی بالاتر از حد مجاز
- ترک حرارتی بهعلت خنککاری ناکافی یا شوک حرارتی
در سرویس دورهای، تکنسین سطح راد و آینهها را بررسی و در صورت نیاز با مواد و روش مناسب تمیز میکند و رزوناتور را تنظیم میکند. تمیز کردن اپتیک لیزر با دستمال یا الکل معمولی میتواند پوشش را خراب کند؛ این کار را به اپراتور نسپارید.
سیستم خنککاری: فراتر از آب
- پمپ: صدا، لرزش و فشار آن را در سرویس دورهای بررسی کنید.
- رادیاتور و فن یا مبدل حرارتی: تمیزکاری دورهای.
- حسگرهای دما، جریان و رسانایی: تست صحت عملکرد.
- شیلنگها و بستها: پلاستیک و لاستیک با گذشت زمان سخت و ترکخورده میشود.
سرویس دورهای توسط تکنسین
برنامهٔ دقیق به سازنده و حجم کار بستگی دارد. یک سرویس دورهای معمولاً شامل این موارد است:
- اندازهگیری انرژی خروجی با انرژیمتر خارجی و مقایسه با کالیبراسیون داخلی
- بررسی شمارندهٔ لمپ و وضعیت فلشلمپ
- تخلیه، شستوشو و پر کردن مدار آب؛ تعویض فیلتر و رزین
- بررسی راد، آینهها و پنجرهها
- بررسی خازنها و منبع تغذیه
- بررسی سیستم سرمایش پوست
- بررسی فیبر یا بازو و اپتیک هندپیس
- تست حسگرها و اینترلاکهای ایمنی
جابهجایی و نگهداری در دورهٔ تعطیلی
- پیش از جابهجایی یا ارسال، آب مدار را طبق دفترچه تخلیه کنید. آب باقیمانده در هوای سرد یخ میزند و میتواند محفظهٔ پمپ یا راد را ترک دهد.
- اگر دستگاه مدت طولانی خاموش میماند، دستورالعمل سازنده دربارهٔ تخلیهٔ آب یا روشن کردن دورهای را دنبال کنید.
- دستگاه را در محل بدون رطوبت و گردوغبار نگه دارید.
پرسشهای رایج
چرا دستگاه الکساندرایت لیزربار ندارد؟
چون محیط تولید نور در آن کریستال الکساندرایت است، نه نیمهرسانا. لیزربار مخصوص لیزرهای دایود است. اگر قطعهای با نام «لیزربار الکساندرایت» دیدید، احتمالاً یا منظور لیزر دایود 755nm است یا راد الکساندرایت.
عمر فلشلمپ چقدر است؟
به مدل لمپ، انرژی کاری و نحوهٔ استفاده بستگی دارد و سازنده آن را با تعداد شات اعلام میکند. کار مداوم در انرژیهای بالا عمر را کوتاهتر میکند.
میتوانم به جای آب دیونیزه آب مقطر بریزم؟
فقط اگر دفترچهٔ دستگاه اجازه داده باشد. حتی در این صورت، رزین دیونایزر مدار باید سالم باشد.
هشدار رسانایی آب یعنی چه؟
یعنی یونهای آب از حد مجاز بیشتر شده است. معمولاً باید رزین دیونایزر و آب مدار تعویض شوند. کار کردن با این هشدار به فلشلمپ و محفظه آسیب میزند.
چرا انرژی دستگاه با وجود لمپ نو پایین است؟
ممکن است آینهها یا راد آلوده باشند، رزوناتور تنظیم نباشد، فیبر یا لنز هندپیس آسیب دیده باشد یا خازنها ضعیف شده باشند. عیبیابی کامل لازم است.
جمعبندی
نگهداری دستگاه الکساندرایت سه محور دارد: آب تمیز با رسانایی پایین، فلشلمپ سالم و اپتیک تمیز و تنظیم. ثبت روزانهٔ انرژی و تعداد شات کمک میکند افت را پیش از توقف کار ببینید و سرویس را برنامهریزی کنید.
برای سرویس دورهای، تعویض فلشلمپ یا بررسی افت انرژی، از صفحهٔ ثبت درخواست عیبیابی مدل دستگاه و نتیجهٔ آخرین تست انرژی را ثبت کنید. هزینه پیش از شروع کار اعلام میشود و تعمیرها ۱۲ ماه گارانتی کتبی دارند.
منابع
- Alexandrite lasers — RP Photonics Encyclopedia: https://www.rp-photonics.com/alexandrite_lasers.html
- Flash lamps — RP Photonics Encyclopedia: https://www.rp-photonics.com/flash_lamps.html
- Flashtube — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Flashtube
- Chrysoberyl (Alexandrite) — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Chrysoberyl
- Purified water — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Purified_water
- Laser hair removal — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Laser_hair_removal
- Laser safety — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Laser_safety



