مدار خنککاری آبی، بخشی از دستگاه لیزر است که کمتر دیده میشود اما سلامت قطعات گران دستگاه به آن وابسته است. در دستگاههای لیزر دایود، الکساندرایت، Nd:YAG و بسیاری از دستگاههای IPL، آب گرمای تولیدشده در منبع نور را جذب میکند و به مبدل حرارتی میبرد تا با کمک فنها به هوا منتقل شود. اگر کیفیت این آب پایین بیاید یا فیلترها پر شوند، انتقال گرما ضعیف میشود و قطعهای مثل لیزربار، فلشلمپ یا راد زودتر از موعد آسیب میبیند.
در این آموزش توضیح میدهیم مدار خنککاری از چه بخشهایی تشکیل شده، فیلترها چه کاری انجام میدهند، کِی باید عوض شوند و روند کلی تعویض آب و فیلتر چگونه است. هشدار مهم این است که روش دقیق در هر دستگاه فرق میکند. پیش از شروع، دفترچهٔ راهنمای دستگاه خود را بخوانید و اگر دسترسی به فیلتر نیازمند باز کردن بدنهٔ کنسول است، کار را به تکنسین بسپارید؛ داخل کنسول ولتاژ خطرناک وجود دارد.
مدار خنککاری از چه اجزایی تشکیل شده است
ساختار مدار آب در دستگاههای مختلف شبیه هم است. مثلاً در اسناد پشتیبانی فنی خانوادهٔ سوپرانو (Alma Soprano)، مدار خنککاری کنسول یک سیستم بسته با آب دیونیزه معرفی شده که این اجزا را دارد:
- مخزن آب: محل ذخیرهٔ آب مدار؛
- پمپ: آب را در مدار به گردش درمیآورد؛
- فیلتر ذرات: ذرات معلق و ریز را از آب جدا میکند؛
- فیلتر دیونایزر (DI): با رزین مخصوص، یونهای محلول در آب را جذب میکند تا رسانایی آب پایین بماند؛
- مبدل حرارتی و فنها: گرمای آب را به هوا منتقل میکنند؛
- سوئیچها: سوئیچ دما، فلوسوئیچ (سنسور جریان) و سوئیچ سطح آب، وضعیت مدار را به دستگاه گزارش میدهند.
بعضی دستگاهها لامپ UV هم در مدار دارند که جلوی رشد میکروب و جلبک را در آب میگیرد. در دستگاههای دیگر ممکن است چیلر یا مبدلهای متفاوتی به کار رفته باشد، اما منطق کار همین است.

چرا فیلتر و آب باید عوض شوند
کار فیلتر دیونایزر
آب دیونیزه یعنی آبی که یونهای محلول آن گرفته شده و رسانایی الکتریکی پایینی دارد. در مداری که آب از نزدیکی قطعات الکتریکی و از داخل کانالهای ریز عبور میکند، پایین بودن رسانایی و نبود املاح اهمیت دارد. با گذشت زمان، آب در تماس با لولهها، اتصالات و قطعات فلزی، یون جذب میکند. فیلتر DI این یونها را میگیرد، اما ظرفیت رزین آن محدود است. وقتی رزین اشباع شود، دیگر کار نمیکند.

طبق توضیح یک شرکت خدمات فنی دربارهٔ فیلتر DI دستگاههای سوپرانو، فیلتر دیونایزر فرسوده باعث بالا رفتن رسانایی آب، رسوب در کانالهای خنککاری، خطای جریان آب، داغ شدن، فرسودگی پمپ و ناپایداری انرژی خروجی میشود.
کار فیلتر ذرات
فیلتر ذرات جلوی ورود ذرات معلق، پوستههای جداشده از اتصالات یا هر آلودگی دیگر به کانالهای هندپیس را میگیرد. وقتی این فیلتر پر شود، مقاومت مسیر بالا میرود و جریان آب کم میشود. دستگاه این کاهش را با فلوسوئیچ تشخیص میدهد و ممکن است خطای جریان آب بدهد.
خود آب
حتی با فیلترهای سالم، آب مدار به مرور کیفیت خودش را از دست میدهد. به همین دلیل، سازندهها تعویض دورهای آب را هم در برنامهٔ سرویس آوردهاند.
فاصلهٔ تعویض
فاصلهٔ تعویض فیلتر و آب را سازندهٔ هر دستگاه تعیین میکند و به میزان کارکرد هم بستگی دارد. مثلاً در برنامهٔ سرویس دورهای سوپرانو تیتانیوم، تعویض مایع خنککننده، فیلتر ذرات، فیلتر DI و لامپ UV بهصورت سالانه آمده است. یکی از شرکتهای خدمات فنی هم برای فیلتر DI این دستگاه، بسته به میزان کارکرد، بازهٔ ۶ تا ۱۲ ماه را ذکر کرده است. برای دستگاههای دیگر، به دفترچهٔ همان دستگاه مراجعه کنید. اگر دستگاه شما سنگین کار میکند یا در محیط پرگردوغبار است، بهتر است به سمت فاصلههای کوتاهتر بروید.
نشانههایی که میگویند مدار آب به سرویس نیاز دارد
- خطای جریان آب (مثل FlowSw در سوپرانو) یا خطای سطح آب؛
- خطای دما یا داغ شدن هندپیس؛
- بلند شدن صدای پمپ یا شنیدن صدای حباب؛
- تغییر رنگ یا کدر شدن آب در مخزن؛
- کم شدن آب مخزن (که نشانهٔ نشتی است و جدا باید بررسی شود)؛
- گذشتن زمان تعیینشدهٔ سازنده از آخرین تعویض.
آموزش قدمبهقدم تعویض آب و فیلتر
آنچه در ادامه میآید روند کلی است و جای دستور سازنده را نمیگیرد. در بعضی دستگاهها، نرمافزار حالت مخصوصی برای تخلیه یا پر کردن مدار دارد که باید از آن استفاده کرد.
وسایل لازم
- فیلتر ذرات و فیلتر DI سازگار با مدل دستگاه؛
- آبی که سازنده تعیین کرده (معمولاً آب دیونیزه یا مقطر با کیفیت مشخص)؛
- ظرف تمیز برای تخلیهٔ آب؛
- دستکش و دستمال تمیز؛
- قیف تمیز (در صورت نیاز).
مرحلهٔ ۱: خاموش کردن و قطع برق
دستگاه را طبق روال خاموش کنید و دوشاخه را از برق بکشید. اجازه دهید دستگاه کمی بماند تا آب داغ نباشد.
مرحلهٔ ۲: تخلیهٔ آب
از شیر یا اتصال تخلیهای که دفترچه معرفی کرده، آب را در ظرف تخلیه کنید. به رنگ و وضعیت آب تخلیهشده دقت کنید. اگر آب کدر است، ذرات معلق دارد یا بو میدهد، این را یادداشت کنید؛ نشانهای است که تکنسین باید مدار را دقیقتر بررسی کند.
مرحلهٔ ۳: باز کردن محفظهٔ فیلتر

محفظهٔ فیلتر را طبق دفترچه باز کنید. فیلتر قدیمی را بیرون بیاورید و جهت نصب آن را به خاطر بسپارید؛ بسیاری از فیلترها جهت جریان دارند که با فلش روی بدنه مشخص شده است. واشر یا اورینگ محفظه را بررسی کنید. اگر ترک خورده، سفت شده یا تغییر شکل داده، باید عوض شود؛ وگرنه بعد از راهاندازی نشتی خواهید داشت.
مرحلهٔ ۴: نصب فیلتر نو
فیلتر نو را در جهت درست جا بزنید و محفظه را ببندید. محفظه را بیش از حد سفت نکنید؛ پلاستیک ممکن است ترک بخورد. فیلتر DI را هم به همین شکل در جای خودش نصب کنید.
مرحلهٔ ۵: پر کردن مخزن
مخزن را با آب تعیینشده تا علامت مجاز پر کنید. از آب شیر یا آب معدنی استفاده نکنید؛ املاح این آبها در کانالها رسوب میگذارد و فیلتر DI را زود اشباع میکند. اگر سازنده افزودنی خاصی را مجاز دانسته، فقط همان را استفاده کنید.
مرحلهٔ ۶: هواگیری
پس از پر کردن، هوا در مدار باقی میماند. دستگاه را طبق روال سازنده روشن کنید تا پمپ آب را به گردش درآورد. معمولاً سطح آب مخزن در این مرحله پایین میآید چون آب جای هوای داخل لولهها را میگیرد. آب را تا سطح مجاز اضافه کنید. ممکن است لازم باشد این کار چند بار تکرار شود تا صدای حباب از بین برود و سطح آب ثابت بماند.
مرحلهٔ ۷: بررسی نشتی
بعد از چند دقیقه کار، دور محفظهٔ فیلترها، اتصالات و زیر دستگاه را با دستمال خشک بررسی کنید. هر رطوبتی باید پیش از شروع کار با بیمار برطرف شود.
مرحلهٔ ۸: ثبت سرویس
تاریخ تعویض، نوع فیلتر و نوع آب را در دفتر نگهداری دستگاه بنویسید. بعضی دستگاهها شمارنده یا یادآور سرویس دارند که پس از تعویض باید طبق دفترچه ریست شود.
اشتباههای رایج
- استفاده از آب نامناسب: آب شیر، آب معدنی یا آب مقطری که کیفیتش معلوم نیست، جای آب تعیینشده را نمیگیرد.
- عوض کردن آب بدون فیلتر: آب نو با فیلتر اشباعشده بهسرعت کیفیتش را از دست میدهد.
- فیلتر ناسازگار: فیلتری که از نظر ابعاد، نوع رزین یا اتصال با دستگاه همخوانی ندارد، ممکن است نشتی ایجاد کند یا جریان آب را کم کند.
- نادیده گرفتن اورینگ: واشر فرسوده بعد از تعویض فیلتر، منشأ نشتیهای آزاردهنده است.
- هواگیری ناقص: حباب هوا جریان را مختل میکند و ممکن است پمپ را آسیب بزند.
- پنهان کردن نشتی با اضافه کردن آب: اگر آب مدام کم میشود، علت را پیدا کنید.
پمپ آب؛ قطعهای که باید به آن هم توجه کرد
پمپ آب در دستگاههای لیزر مدام کار میکند و با آب نامناسب یا رسوب، زودتر فرسوده میشود. صدای بلند، لرزش، گرم شدن یا ضعیف شدن جریان از نشانههای مشکل پمپ است. اگر بعد از تعویض فیلتر و آب، باز هم خطای جریان آب دارید، احتمال مشکل پمپ، فلوسوئیچ یا گرفتگی مسیر داخل هندپیس را باید بررسی کرد. در فروشگاه، پمپ آب دستگاه لیزر و بدنهٔ پمپ آب موجود است؛ پیش از خرید، مدل پمپ فعلی یا مدل دستگاه را برای ما بفرستید تا سازگاری بررسی شود.

فیلتر آب مناسب دستگاه را از کجا تهیه کنیم
فیلتر آب باید با مدل دستگاه شما همخوانی داشته باشد. برچسب یا کد روی فیلتر قدیمی را عکس بگیرید و همراه مدل دستگاه برای ما بفرستید. فیلتر آب دستگاه لیزر برای مدار خنککاری دستگاههای دایود، الکساندرایت و Nd:YAG عرضه میشود و سازگاری آن را پیش از خرید بررسی میکنیم. فهرست کامل قطعات مصرفی را در دستهٔ قطعات ببینید.
کِی این کار را به کارگاه بسپاریم
- وقتی دسترسی به فیلتر نیازمند باز کردن کنسول است؛
- وقتی آب تخلیهشده کدر، رنگی یا همراه با ذرات است؛
- وقتی بعد از تعویض، خطای جریان یا دما برطرف نمیشود؛
- وقتی نشتی دارید و محل آن پیدا نیست؛
- وقتی دستگاه مدت طولانی بدون سرویس مانده است.
در کارگاه علاوه بر تعویض فیلتر و آب، مسیر هندپیس، پمپ، فلوسوئیچ و مبدل حرارتی هم بررسی میشود. برای دستگاههای سوپرانو (Alma Soprano)، اطلاعات بیشتر در صفحهٔ تعمیر لیزر سوپرانو آمده است.
پرسشهای متداول
به جای آب دیونیزه میتوانم از آب مقطر داروخانه استفاده کنم؟
نوع آب را سازندهٔ دستگاه تعیین میکند. اگر دفترچه آب مقطر را مجاز دانسته، از آب مقطر با کیفیت مشخص استفاده کنید. در غیر این صورت، با کارگاه مشورت کنید.
آیا میشود فقط آب را عوض کرد و فیلتر را نگه داشت؟
اگر فیلتر هنوز در بازهٔ مجاز سازنده است، بله. اما اگر فیلتر اشباع شده باشد، آب نو هم بهسرعت کیفیتش را از دست میدهد.
چرا بعد از پر کردن، سطح آب پایین میآید؟
آب جای هوای داخل لولهها و هندپیس را میگیرد. چند بار اضافه کردن آب در مرحلهٔ هواگیری طبیعی است. اما اگر بعد از چند روز هم سطح آب کم شود، احتمال نشتی وجود دارد.
خطای جریان آب بعد از تعویض فیلتر برطرف نشد؛ چه کنم؟
جهت نصب فیلتر و هواگیری مدار را دوباره بررسی کنید. اگر مشکل ماند، احتمال گرفتگی مسیر هندپیس، مشکل پمپ یا فلوسوئیچ وجود دارد و بررسی در کارگاه لازم است.
لامپ UV مدار آب هم باید عوض شود؟
اگر دستگاه شما لامپ UV دارد، تعویض آن در برنامهٔ سرویس سازنده آمده است. فاصلهٔ آن را از دفترچه بخوانید.
تعمیر و سرویس در کارگاه ویرا نوین طب
اگر دستگاه شما نشانهای از این مطلب را دارد یا میخواهید سرویس دورهای انجام شود، کارشناسان کارگاه پیش از باز کردن دستگاه، عیبیابی را انجام میدهند و هزینه را اعلام میکنند. تعمیرات با ۱۲ ماه گارانتی کتبی انجام میشود.
- تلفن و واتساپ: ۰۹۰۵۵۸۵۴۲۰۷
- نشانی: تهران، بهجتآباد، پلاک ۶۸
- ثبت درخواست تعمیر | پیگیری تعمیر با کد



