هندپیس دستگاه لیزر دایود بخشی حساس و پرهزینه از دستگاه است. لیزربارها، مسیر آب خنککننده، پنجرهٔ سافایر، ماژولهای سرمایش ترموالکتریک و حسگرهای دما همه در محفظهای کوچک کنار هم قرار گرفتهاند و هر روز دهها هزار شات میزنند. خرابی هندپیس معمولاً یکشبه رخ نمیدهد؛ پیش از آن نشانههایی دیده میشود که اگر اپراتور آنها را بشناسد، میتواند جلوی خرابی بزرگتر را بگیرد.
این مقاله فهرستی کاربردی از این نشانههاست. برای هر نشانه توضیح میدهیم چه چیزی را نشان میدهد، کدام بررسیها را اپراتور یا مدیر کلینیک میتواند خودش انجام دهد، و از کجا به بعد باید دستگاه یا هندپیس به کارگاه برود. اگر با ساختار کلی دستگاه دایود آشنا نیستید، مقالهٔ «عیبهای رایج دستگاه لیزر دایود و نشانههای افت توان لیزربار» را هم بخوانید.
هشدار ایمنی: هندپیس را باز نکنید. داخل هندپیس جریان الکتریکی بالا، آب و قطعات نوری حساس وجود دارد و باز کردن آن بدون تجهیزات و آموزش، هم خطرناک است و هم معمولاً گارانتی را از بین میبرد. هر تست شات را فقط با عینک محافظ مخصوص طولموج دستگاه انجام دهید.
داخل هندپیس دایود چه چیزی هست؟
برای این که نشانهها معنی داشته باشند، باید بدانیم هر بخش چه کار میکند:
- لیزربار یا استک لیزربار: تراشههای نیمهرسانایی که هر کدام دهها امیتر لیزری دارند. در هندپیسهای پرتوان چند بار روی هم چیده میشوند. نور 808nm (یا ترکیبی از چند طولموج در هندپیسهای چندطولموج) از اینجا تولید میشود.
- پایهٔ خنکشونده: بارها روی پایهٔ مسی با کانالهای آب لحیم شدهاند. آب از دستگاه اصلی میآید، گرمای بارها را میبرد و برمیگردد.
- لنز یا هدایتکنندهٔ نور: نور واگرای بارها را یکنواخت میکند و به سطح پنجره میرساند.
- پنجرهٔ سافایر: سطحی که با پوست تماس دارد. سافایر هم شفاف است و هم رسانای خوب گرما، و به همین دلیل برای سرمایش تماسی استفاده میشود.
- ماژولهای ترموالکتریک (TEC): سافایر را سرد میکنند. سمت گرم آنها با همان مدار آب خنک میشود.
- حسگرهای دما و گاهی حسگر تماس: به برد اطلاع میدهند هندپیس یا سافایر بیش از حد گرم شده یا روی پوست قرار نگرفته است.
- کابل و اتصالات: شیلنگ رفت و برگشت آب، کابلهای جریان بالا، سیم حسگرها و دکمهٔ شات.
نشانهٔ اول: افت توان یا کماثر شدن درمان
چه چیزی دیده میشود
- با همان تنظیمات قبلی، مراجعهکننده گرمای کمتری حس میکند.
- نتیجهٔ جلسهها ضعیفتر شده و اپراتور ناچار فلوئنس را بالاتر میبرد.
- اگر پاورمتر در دسترس است، خروجی اندازهگیریشده کمتر از عدد صفحه است.
چه چیزی را میتواند نشان دهد
- فرسودگی بخشی از امیترها یا یکی از بارهای استک
- آلودگی یا سوختگی سطح سافایر یا لنز داخلی
- ضعف منبع تغذیه یا درایور جریان
- خنککاری ناکافی؛ بار گرم نور کمتری تولید میکند
چه کاری از شما برمیآید
- سطح سافایر را طبق دفترچه تمیز کنید و دوباره مقایسه کنید.
- سطح آب، فیلتر و دریچههای هوا را بررسی کنید.
- اگر دستگاه پورت تست یا کالیبراسیون دارد، نتیجه را ثبت کنید و با هفتههای قبل مقایسه کنید.
چه زمانی کارگاه لازم است
اگر پس از تمیزکاری و بررسی آب افت ادامه داشت، اندازهگیری دقیق توان، جریان درایور و الگوی نور لازم است. این کار تجهیزات کارگاهی میخواهد.
نشانهٔ دوم: نقطهٔ نور یکنواخت نیست
چه چیزی دیده میشود
روی کاغذ تست حرارتی یا کاغذ مخصوص الگوی نور (Burn Paper)، اثر شات یکنواخت نیست: یک نوار کمرنگ، یک گوشهٔ خالی یا لکههای پراکنده دیده میشود. گاهی هم مراجعهکننده در بخشی از ناحیهٔ زیر سافایر گرما حس نمیکند.
چه چیزی را میتواند نشان دهد
- خاموش شدن یکی از بارهای استک؛ چون بارها معمولاً سری به هم وصلاند، خرابی یک بار گاهی بهصورت نوار تیره در الگو دیده میشود.
- سوختگی موضعی سطح سافایر یا لنز
- جابهجا شدن لنز یا هدایتکنندهٔ نور در اثر ضربه
- ذرات یا رسوب روی سطوح داخلی
چه کاری از شما برمیآید
- سطح بیرونی سافایر را تمیز کنید و تست را تکرار کنید.
- از تست الگو عکس بگیرید و تاریخ بزنید؛ برای تعمیرکار بسیار مفید است.
- اگر هندپیس اخیراً ضربه خورده یا افتاده، حتماً به تعمیرکار بگویید.
چه زمانی کارگاه لازم است
الگوی نایکنواخت که با تمیزکاری اصلاح نشود، تقریباً همیشه به بررسی داخل هندپیس نیاز دارد. ادامهٔ کار با آن یعنی بخشی از ناحیهٔ درمان انرژی کافی نمیگیرد و بخشی ممکن است انرژی بیشتری بگیرد.
نشانهٔ سوم: پنجره گرم است یا بیش از حد سرد
پنجرهٔ گرم
سافایر در شروع کار سرد نمیشود، یا پس از چند دقیقه کار گرم میشود. مراجعهکننده از سوزش بیشتر شکایت میکند. این نشانهٔ جدی است، چون سرمایش تماسی برای محافظت از اپیدرم است و بدون آن خطر سوختگی بالا میرود.
علتهای رایج:
– خرابی یکی از ماژولهای TEC یا تغذیهٔ آن
– خشک شدن یا جدا شدن خمیر حرارتی بین TEC و بدنه
– ضعف جریان آب که گرمای سمت داغ TEC را نمیبرد
– خرابی حسگر دمای سافایر یا تنظیم نادرست دمای هدف
پنجرهٔ بیش از حد سرد و بخار گرفتن
اگر سافایر خیلی سرد شود و هوای اتاق مرطوب باشد، رطوبت روی سطح آن مینشیند و قطره یا بخار دیده میشود. این قطرهها نور را پخش میکنند و ممکن است روی پوست باقی بمانند. بخار روی سطح بیرونی معمولاً به رطوبت اتاق و تنظیم دما مربوط است، اما بخار یا قطره در پشت سافایر (داخل هندپیس) نشانهٔ نفوذ رطوبت یا نشتی است و باید فوراً بررسی شود.
چه کاری از شما برمیآید
- دما و رطوبت اتاق را در محدودهٔ توصیهشدهٔ دفترچه نگه دارید.
- پیش از شروع، بگذارید دستگاه به دمای کاری برسد.
- اگر دستگاه تنظیم دمای سافایر دارد، مقدار آن را با دفترچه چک کنید.
- با پنجرهٔ گرم روی مراجعهکننده کار نکنید.
نشانهٔ چهارم: ترک، خش یا لک روی سافایر
سافایر بسیار سخت و مقاوم به خش است، اما ترد است و ممکن است بشکند. ضربه، فشار نامناسب یا شوک حرارتی میتواند آن را ترک دهد. سوختن ژل، مو یا دوده روی سطح هم لکهای تیرهای میسازد که با هر شات گرمتر میشوند و ممکن است سطح را بیشتر آسیب بزنند.
چه کاری از شما برمیآید
- پس از هر مراجعهکننده، سطح را با روش و مادهٔ توصیهشدهٔ سازنده تمیز کنید.
- از ابزار تیز یا ساینده برای پاک کردن لک استفاده نکنید.
- اگر ترک دیدید، کار را متوقف کنید. ترک میتواند به آببندی جلوی هندپیس آسیب بزند و راه نفوذ رطوبت باز کند.
چه زمانی کارگاه لازم است
تعویض سافایر کار کارگاهی است، چون نیاز به آببندی دوباره و بررسی اتصال حرارتی با TEC دارد.
نشانهٔ پنجم: نشتی آب
نشتی آب در هندپیس خرابی خطرناکی است، چون آب و جریان بالا کنار هم هستند و یک نشتی کوچک میتواند در لحظه به لیزربار آسیب بزند.
نشانهها
- خیس بودن کابل یا محل اتصال کابل به هندپیس
- کم شدن آب مخزن دستگاه بیش از حد معمول
- قطره یا بخار پشت سافایر
- خطاهای متغیر و ناپایدار، یا خطای جریان آب که گاهی میآید و میرود
- رسوب سفید یا سبز در محل اتصالات
علتها
- سفت و ترکخورده شدن اورینگها با گذشت زمان
- ترک شیلنگ در محل خم شدن کابل
- خوردگی کانالهای آب بهعلت آب نامناسب
- ضربه یا افتادن هندپیس
چه کاری از شما برمیآید
- با دیدن هر نشانهٔ نشتی، شات زدن را فوراً متوقف و دستگاه را خاموش کنید.
- کابل هندپیس را با خم تند یا پیچخوردگی نگه ندارید.
- فقط از آبی که سازنده توصیه کرده استفاده کنید.
چه زمانی کارگاه لازم است
همیشه. رفع نشتی نیاز به باز کردن هندپیس، تعویض اورینگها و تست فشار مدار دارد. رسیدگی زودهنگام معمولاً بسیار ارزانتر از تعویض لیزربار آسیبدیده است.
نشانهٔ ششم: هندپیس زود داغ میشود یا خطای دما میدهد
اگر دستگاه در ابتدای روز خوب کار میکند اما پس از چند مراجعهکننده خطای دمای هندپیس میدهد، مشکل معمولاً در دفع گرماست، نه در خود بار.
علتهای رایج
- گرفتگی فیلتر آب یا ضعف پمپ
- کثیفی رادیاتور و فن دستگاه اصلی
- کمبود آب یا هوا در مدار
- گرفتگی کانالهای ریز هندپیس با رسوب
- خرابی حسگر دمای هندپیس
چه کاری از شما برمیآید
- آب، فیلتر و دریچهها را بررسی کنید.
- بین مراجعهکنندهان به دستگاه فرصت خنک شدن بدهید.
- اگر خطا ادامه دارد، با تکرار ریست و ادامهٔ کار آن را دور نزنید. هر بار که بار در دمای بالا کار میکند، کمی فرسودهتر میشود.
نشانهٔ هفتم: پیامها و کدهای خطا
کدهای خطا بین برندها و حتی مدلها متفاوتاند و فهرست عمومی برای همه وجود ندارد. اما بیشتر خطاها در این گروهها جا میگیرند:
خطاهای آب و جریان
کمبود آب، جریان کم، یا رسانایی بالای آب در دستگاههایی که این حسگر را دارند. معمولاً به مدار خنککاری اشاره دارند.
خطاهای دما
دمای آب، دمای هندپیس یا دمای سافایر بیش از حد مجاز. ممکن است علت واقعی گرما باشد یا حسگر معیوب.
خطاهای هندپیس
هندپیس شناسایی نمیشود، اتصال قطع است یا دکمهٔ شات پاسخ نمیدهد. معمولاً به کابل، کانکتور یا برد داخل هندپیس مربوط است.
خطاهای منبع تغذیه
ولتاژ یا جریان خارج از محدوده. میتواند از درایور، منبع تغذیه یا خود بار باشد؛ مثلاً اتصال کوتاه یا قطع در یکی از بارها.
خطاهای ارتباطی
ارتباط بین برد اصلی، صفحهنمایش و هندپیس قطع است.
با پیام خطا چه کنیم
- متن یا کد خطا را دقیقاً یادداشت کنید و از صفحه عکس بگیرید.
- بنویسید خطا در چه لحظهای آمد: هنگام روشن شدن، در حالت آماده، هنگام شات، یا پس از مدتی کار.
- یک بار دستگاه را طبق ترتیب دفترچه خاموش و روشن کنید. اگر خطا تکرار شد، ریستهای پیاپی نکنید.
- معنای کد را در دفترچهٔ دستگاه پیدا کنید. اگر دفترچه ندارید، عکس خطا را برای تعمیرکار بفرستید.
آنچه خودتان میتوانید بررسی کنید و آنچه کارگاه لازم دارد
بررسیهای اپراتور
- تمیزی سطح سافایر و نبود ترک یا لک
- سطح و رنگ آب مخزن (آب کدر یا رنگی نشانهٔ آلودگی است)
- وضعیت فیلتر آب طبق برنامهٔ تعویض
- آزاد بودن دریچهها و تمیزی ظاهری رادیاتور
- سالم بودن ظاهر کابل، نبود خیسی یا خم تند
- سرد شدن سافایر در شروع کار
- ثبت کد خطا، تعداد شات و زمان وقوع مشکل
- تست الگوی نور روی کاغذ تست، اگر دستورالعمل دستگاه آن را مجاز میداند
کارهای کارگاهی
- باز کردن هندپیس به هر دلیل
- اندازهگیری توان و جریان درایور و تحلیل الگوی نور
- تعویض یا جابهجایی لیزربار
- تعویض سافایر، ماژول TEC یا خمیر حرارتی
- رفع نشتی، تعویض اورینگ و تست فشار
- شستوشوی رسوب کانالها
- تعمیر کابل، کانکتور و بردها
- کالیبراسیون پس از هر تعمیر نوری
پیش از ارسال هندپیس
برای بسیاری از خرابیهای بالا ارسال هندپیس کافی است و نیازی به فرستادن کل دستگاه نیست. پیش از ارسال:
- با کارگاه هماهنگ کنید تا مطمئن شوید بررسی هندپیس بدون دستگاه اصلی ممکن است.
- آب داخل هندپیس و شیلنگها را طبق دفترچه تخلیه کنید.
- سر اتصالات را با درپوش یا نوار ببندید تا گردوغبار وارد نشود.
- هندپیس را در جعبهٔ اصلی یا با فوم ضربهگیر بستهبندی کنید؛ سافایر نباید با جسم سخت تماس داشته باشد.
- برند، مدل و شمارهٔ سریال دستگاه، عکس خطا و شرح مشکل را همراه بفرستید.
پرسشهای رایج
آیا میتوان فقط یک بار از استک را تعویض کرد؟
در برخی هندپیسها بله، به شرط این که بار جدید از نظر طولموج، توان و ولتاژ با بارهای دیگر همخوان باشد. در غیر این صورت، جریان نایکنواخت تقسیم میشود و بارهای دیگر زودتر فرسوده میشوند. تصمیم پس از اندازهگیری گرفته میشود.
بخار روی سافایر یعنی هندپیس خراب است؟
اگر بخار روی سطح بیرونی است و با کم کردن سرمایش یا خشک کردن هوای اتاق رفع میشود، معمولاً خرابی نیست. اگر بخار یا قطره پشت سافایر است، رطوبت به داخل هندپیس راه یافته و باید بررسی شود.
چرا خطای جریان آب گاهی میآید و گاهی نمیآید؟
معمولاً بهعلت حباب هوا در مدار، فیلتر نیمهگرفته، پمپ رو به ضعف یا نشتی کوچک. خطای متناوب را جدی بگیرید؛ معمولاً پیشدرآمد خطای دائمی است.
هندپیس افتاده ولی ظاهراً سالم است. کار کنم؟
پیش از کار، سافایر را از نظر ترک بررسی و تست الگوی نور را انجام دهید. ضربه ممکن است لنز یا اتصالات داخلی را جابهجا کرده یا آببندی را خراب کرده باشد. اگر شک دارید، بررسی کارگاهی کمهزینهتر از خرابی بعدی است.
گارانتی تعمیر هندپیس چیست؟
بررسی هندپیس چقدر هزینه دارد؟
. پس از بررسی، علت و هزینهٔ تعمیر پیش از شروع کار اعلام میشود.
جمعبندی
هندپیس دایود معمولاً پیش از خرابی کامل هشدار میدهد: الگوی نور نایکنواخت، پنجرهای که خوب سرد نمیشود، خطای دمایی که در پایان روز میآید، یا رطوبتی در جای نادرست. بررسیهای ساده را خودتان انجام دهید، نشانهها را ثبت کنید، و در برابر نشتی آب، ترک سافایر و الگوی نایکنواخت کار را متوقف کنید.
اگر هندپیس دستگاه شما یکی از این نشانهها را دارد، از صفحهٔ ثبت درخواست عیبیابی مدل دستگاه، کد خطا و عکس الگوی نور را ثبت کنید. پیش از شروع تعمیر، علت و هزینه را اعلام میکنیم.
منابع
- Laser diode — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Laser_diode
- Diode bars — RP Photonics Encyclopedia: https://www.rp-photonics.com/diode_bars.html
- Laser diodes — RP Photonics Encyclopedia: https://www.rp-photonics.com/laser_diodes.html
- Thermoelectric cooling — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Thermoelectric_cooling
- Sapphire — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Sapphire
- Dew point — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Dew_point
- Laser hair removal — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Laser_hair_removal
- Laser safety — Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Laser_safety



